Loại hình doanh nghiệp là gì? Các loại hình doanh nghiệp tại Việt Nam

Việc chọn lựa loại hình doanh nghiệp phù hợp là một trong những quyết định quan trọng nhất khi khởi nghiệp, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm pháp lý, cơ cấu quản lý, khả năng huy động vốn và nghĩa vụ thuế của chủ sở hữu. Vậy loại hình doanh nghiệp là gì, và tại Việt Nam hiện có những loại hình nào? Cùng VietGuru tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây nhé!

1. Loại hình doanh nghiệp là gì?

Loại hình doanh nghiệp là một hình thức tổ chức pháp lý mà doanh nghiệp chọn khi thành lập. Hình thức này quyết định cơ cấu sở hữu, trách nhiệm tài sản, mô hình quản trị và cách huy động vốn. Để hiểu đúng khái niệm này, hãy cùng tìm hiểu định nghĩa doanh nghiệp theo luật và các tiêu chí phân loại phổ biến.

1.1. Khái niệm doanh nghiệp

Theo khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14:

“Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh.”

Như vậy, một doanh nghiệp phải có đủ 5 yếu tố:

• Tên riêng: để có thể phân biệt với những chủ thể khác.
• Tài sản: hình thành từ vốn góp của chủ sở hữu hoặc thành viên.
• Trụ sở giao dịch: đặt tại lãnh thổ Việt Nam.
• Đăng ký hợp pháp: được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
• Mục đích kinh doanh: hoạt động nhằm tìm kiếm lợi nhuận.

Lưu ý:

• Hộ kinh doanh không phải là doanh nghiệp, vì không đăng ký theo Luật Doanh nghiệp và không có tư cách pháp nhân.
• Luật đã được sửa đổi bởi Luật số 76/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2025. Khái niệm doanh nghiệp vẫn được giữ nguyên.

1.2. Tiêu chí để phân loại các loại hình doanh nghiệp

Doanh nghiệp có thể được phân loại theo 5 tiêu chí chính:

Tiêu chí để phân loại các loại hình doanh nghiệp

Trong đó, phân loại theo hình thức pháp lý là cách hiểu phổ biến nhất của cụm từ “loại hình doanh nghiệp”. Khi lựa chọn, bạn nên ưu tiên hai yếu tố:

• Trách nhiệm tài sản: nếu muốn tách bạch rủi ro kinh doanh với tài sản cá nhân, hãy chọn loại hình trách nhiệm hữu hạn.
• Khả năng huy động vốn: nếu cần gọi vốn rộng rãi, công ty cổ phần là lựa chọn phù hợp vì được phát hành cổ phần.

2. Những loại hình doanh nghiệp phổ biến tại Việt Nam hiện nay

Chọn đúng loại hình doanh nghiệp ngay từ đầu sẽ giúp bạn kiểm soát rủi ro và chủ động hơn trong việc gọi vốn. Luật Doanh nghiệp 2020 hiện nay quy định 5 loại hình doanh nghiệp tại Việt Nam như sau:

2.1. Doanh nghiệp tư nhân

Doanh nghiệp tư nhân là loại hình doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ. Chủ doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp.

Đặc điểm pháp lý:

• Không có tư cách pháp nhân, vì tài sản doanh nghiệp không tách biệt với tài sản của chủ sở hữu.
• Không được phát hành bất kỳ một loại chứng khoán nào.
• Mỗi cá nhân chỉ được lập một doanh nghiệp tư nhân. Chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh hay là thành viên hợp danh của công ty hợp danh.
• Doanh nghiệp tư nhân không được góp vốn thành lập, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp trong công ty khác.

Ưu điểm:

• Toàn quyền quyết định: Chủ doanh nghiệp tự điều hành mọi hoạt động mà không phải chia sẻ quyền lực với ai.
• Bộ máy gọn nhẹ: Thủ tục thành lập và vận hành đơn giản, ra quyết định nhanh.
• Tạo niềm tin với đối tác: Chế độ trách nhiệm vô hạn khiến khách hàng và đối tác yên tâm hơn khi giao dịch.
• Linh hoạt chuyển đổi: Chủ doanh nghiệp có thể bán, cho thuê doanh nghiệp, hoặc chuyển đổi sang công ty TNHH hay công ty cổ phần khi muốn mở rộng.

Nhược điểm:

• Rủi ro tài chính cao: Nếu kinh doanh thua lỗ, chủ doanh nghiệp có thể phải dùng cả tài sản cá nhân để trả nợ.
• Khó huy động vốn: Không được phát hành chứng khoán và không được góp vốn vào doanh nghiệp khác.
• Không có tư cách pháp nhân: Mọi nghĩa vụ của doanh nghiệp gắn trực tiếp với chủ sở hữu.

Phù hợp với: cá nhân kinh doanh quy mô nhỏ, muốn tự chủ hoàn toàn và chấp nhận rủi ro.

2.2. Công ty hợp danh

Công ty hợp danh là một loại hình doanh nghiệp có ít nhất 02 thành viên hợp danh, là chủ sở hữu chung của công ty và cùng kinh doanh dưới một tên chung. Ngoài thành viên hợp danh, công ty có thể có thêm các thành viên góp vốn.

Đặc điểm pháp lý:

• Thành viên hợp danh phải là cá nhân và chịu trách nhiệm vô hạn, tức là chịu trách nhiệm bằng tất cả tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ty.
• Thành viên góp vốn có thể là cá nhân hay tổ chức và chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn đã cam kết góp.
• Có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
• Không được phát hành bất kỳ một loại chứng khoán nào.

Ưu điểm:

• Uy tín cao: Trách nhiệm vô hạn của thành viên hợp danh tạo sự tin cậy lớn với khách hàng, đối tác và tổ chức tín dụng.
• Gắn kết nội bộ: Số lượng thành viên ít, thường là những người tin tưởng nhau, nên dễ thống nhất trong quản lý và điều hành.
• Có tư cách pháp nhân: Công ty được tham gia các quan hệ pháp lý với tư cách một chủ thể độc lập.

Nhược điểm:

• Rủi ro lớn cho thành viên hợp danh: Tài sản cá nhân có thể bị dùng để trả nợ cho công ty.
• Hạn chế huy động vốn: Không được phát hành cổ phiếu hay trái phiếu.
• Ràng buộc về hoạt động cá nhân: Thành viên hợp danh không được làm chủ doanh nghiệp tư nhân hoặc làm thành viên hợp danh của công ty khác, trừ khi được các thành viên hợp danh còn lại đồng ý.

Phù hợp với: các lĩnh vực dựa nhiều vào uy tín nghề nghiệp cá nhân, như văn phòng luật sư, công ty kiểm toán hay văn phòng công chứng.

Tìm hiểu thêm: Chức năng quản trị

2.3. Công ty TNHH một thành viên

Công ty TNHH một thành viên là loại hình doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu. Chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm về các khoản nợ cùng nghĩa vụ tài sản của công ty trong phạm vi vốn điều lệ.

Đặc điểm pháp lý:

• Có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
• Không được phát hành cổ phần, chỉ khi để chuyển đổi thành công ty cổ phần.
• Được phát hành trái phiếu.
• Cơ cấu quản lý phụ thuộc vào chủ sở hữu: Nếu chủ sở hữu là cá nhân: gồm Chủ tịch công ty và Giám đốc (hoặc Tổng giám đốc); Nếu chủ sở hữu là tổ chức: gồm Chủ tịch công ty hoặc Hội đồng thành viên, cùng với Giám đốc (hoặc Tổng giám đốc).

Ưu điểm:

• Trách nhiệm hữu hạn: Rủi ro kinh doanh được tách biệt khỏi tài sản cá nhân của chủ sở hữu.
• Toàn quyền quyết định: Chủ sở hữu duy nhất quyết định mọi vấn đề mà không cần lấy ý kiến của ai.
• Pháp nhân độc lập: Công ty hoạt động ổn định, uy tín hơn doanh nghiệp tư nhân khi giao dịch.
• Linh hoạt chuyển nhượng: Chủ sở hữu có thể chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ vốn điều lệ cho người khác.

Nhược điểm:

• Khó huy động vốn: Không phát hành được cổ phần. Muốn kết nạp thêm người góp vốn, công ty phải chuyển đổi loại hình.
• Thủ tục chặt chẽ hơn doanh nghiệp tư nhân: Phải tách bạch rõ ràng tài sản công ty và tài sản cá nhân, đồng thời tuân thủ chế độ kế toán và báo cáo nghiêm ngặt hơn.

Phù hợp với: cá nhân hoặc tổ chức muốn tự điều hành doanh nghiệp nhưng vẫn hạn chế được rủi ro tài chính.

Công ty TNHH một thành viên

2.4. Công ty TNHH hai thành viên trở lên

Công ty TNHH hai thành viên trở lên có từ 02 đến 50 thành viên là tổ chức hoặc cá nhân. Mỗi thành viên phải chịu trách nhiệm về những khoản nợ của công ty trong phạm vi số vốn đã góp, trừ trường hợp chưa góp đủ vốn như đã cam kết.

Đặc điểm pháp lý:

• Có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
• Không được phát hành cổ phần, chỉ khi để chuyển đổi thành công ty cổ phần.
• Được phát hành trái phiếu.
• Việc chuyển nhượng phần vốn góp bị giới hạn. Thành viên muốn chuyển nhượng phải ưu tiên chào bán cho các thành viên còn lại trước (Điều 52), hoặc yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp (Điều 51).
• Bộ máy quản lý gồm Hội đồng thành viên, Chủ tịch Hội đồng thành viên và Giám đốc (hoặc Tổng giám đốc). Một số trường hợp bắt buộc phải có Ban kiểm soát.

Ưu điểm:

• Trách nhiệm hữu hạn: Rủi ro của mỗi thành viên chỉ giới hạn trong phần vốn đã góp.
• Kiểm soát thành viên chặt chẽ: Cơ chế hạn chế chuyển nhượng giúp ngăn người ngoài không mong muốn tham gia vào công ty.
• Tăng vốn linh hoạt: Công ty có thể huy động thêm vốn từ thành viên hiện tại hoặc tiếp nhận thành viên mới.
• Tận dụng nguồn lực chung: Nhiều thành viên cùng góp vốn, kinh nghiệm và mối quan hệ.

Nhược điểm:

• Giới hạn quy mô: Tối đa chỉ có 50 thành viên.
• Không được huy động vốn đại chúng: Không được phát hành cổ phiếu như công ty cổ phần.
• Thủ tục nội bộ phức tạp hơn: Các quyết định quan trọng phải được Hội đồng thành viên thông qua. Mọi thay đổi về vốn hay thành viên đều phải đăng ký với cơ quan nhà nước.

Phù hợp với: nhóm cá nhân hoặc tổ chức quen biết, cùng góp vốn kinh doanh và muốn giữ quyền kiểm soát trong nội bộ.

2.5. Công ty cổ phần

Công ty cổ phần là loại hình doanh nghiệp có vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau, gọi là cổ phần. Công ty có tối thiểu 03 cổ đông, là tổ chức hoặc cá nhân, và không giới hạn số lượng cổ đông tối đa.

Đặc điểm pháp lý:

• Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm ở trong phạm vi số vốn đã góp vào công ty.
• Có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
• Được phát hành cổ phần, trái phiếu cùng các loại chứng khoán khác.
• Cổ đông được tự do chuyển nhượng cổ phần, trừ hai trường hợp: Trong 03 năm đầu kể từ khi thành lập, cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập chỉ được chuyển nhượng cho người ngoài nếu Đại hội đồng cổ đông chấp thuận (khoản 3 Điều 120); Điều lệ công ty có quy định hạn chế chuyển nhượng (khoản 1 Điều 127).
• Công ty được chọn một trong hai mô hình quản trị theo Điều 137: Mô hình có Ban kiểm soát: Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Giám đốc (hoặc Tổng giám đốc); Mô hình có Ủy ban kiểm toán: Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị (trong đó có Ủy ban kiểm toán), Giám đốc (hoặc Tổng giám đốc).

Ưu điểm:

• Huy động vốn mạnh nhất: Đây là loại hình duy nhất được phát hành cổ phiếu ra công chúng và có thể niêm yết trên sàn chứng khoán.
• Trách nhiệm hữu hạn: Rủi ro của cổ đông chỉ giới hạn trong phần vốn đã góp.
• Chuyển nhượng dễ dàng: Cơ cấu sở hữu linh hoạt, thuận lợi cho việc thu hút nhà đầu tư mới.
• Không giới hạn số cổ đông: Thuận lợi để mở rộng quy mô doanh nghiệp.

Nhược điểm:

• Quản trị phức tạp: Bộ máy gồm nhiều cơ quan, chi phí vận hành cao và đòi hỏi tính minh bạch lớn.
• Ra quyết định chậm hơn: Các vấn đề quan trọng phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua.
• Dễ phát sinh tranh chấp: Số lượng cổ đông lớn làm tăng nguy cơ xung đột lợi ích và tranh giành quyền kiểm soát.
• Nghĩa vụ công bố thông tin nghiêm ngặt: Đặc biệt nặng nề với công ty đại chúng và công ty niêm yết.

Phù hợp với: doanh nghiệp có kế hoạch gọi vốn lớn, mở rộng quy mô, thu hút nhà đầu tư hoặc hướng tới niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Tìm hiểu thêm: Vốn FDI là gì

3. So sánh những loại hình doanh nghiệp

Mỗi loại hình doanh nghiệp có thế mạnh và giới hạn riêng. Không có loại hình nào tối ưu cho mọi trường hợp. Lựa chọn loại hình doanh nghiệp phù hợp tùy thuộc vào số người góp vốn, nhu cầu huy động vốn và mức rủi ro bạn chấp nhận được.

3.1. Chủ sở hữu, số lượng thành viên, cổ đông

• Doanh nghiệp tư nhân: 1 chủ sở hữu, bắt buộc là cá nhân. Mỗi người chỉ được lập một doanh nghiệp tư nhân.
• Công ty TNHH một thành viên: 1 chủ sở hữu, là cá nhân hoặc tổ chức.
• Công ty TNHH hai thành viên trở lên: từ 2 đến 50 thành viên, là cá nhân hoặc tổ chức.
• Công ty cổ phần: tối thiểu 3 cổ đông, không giới hạn số lượng.
• Công ty hợp danh: ít nhất 2 thành viên hợp danh, bắt buộc là cá nhân và có thể có thêm thành viên góp vốn.

3.2. Tư cách pháp nhân

Doanh nghiệp tư nhân là loại hình doanh nghiệp duy nhất không có tư cách pháp nhân. Bốn loại hình còn lại có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

• Có tư cách pháp nhân: Tài sản doanh nghiệp tách biệt với tài sản chủ sở hữu. Doanh nghiệp tự nhân danh mình giao dịch, khởi kiện hoặc bị kiện.
• Không có tư cách pháp nhân: Tài sản doanh nghiệp và tài sản chủ không tách bạch. Chủ doanh nghiệp trực tiếp gánh mọi quyền và nghĩa vụ.

Tư cách pháp nhân

3.3. Chế độ trách nhiệm tài sản

• Vô hạn: Chủ doanh nghiệp tư nhân và thành viên hợp danh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình.
• Hữu hạn: Thành viên công ty TNHH, cổ đông công ty cổ phần và thành viên góp vốn công ty hợp danh chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp.

Lưu ý: Thời hạn góp đủ vốn là 90 ngày kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Nếu chưa góp đủ, thành viên hoặc cổ đông vẫn phải chịu trách nhiệm theo số vốn đã cam kết.

3.4. Vốn điều lệ và khả năng huy động vốn

Về vốn: Các công ty đăng ký vốn điều lệ, còn doanh nghiệp tư nhân đăng ký vốn đầu tư. Luật không quy định vốn tối thiểu chung, trừ ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Khả năng huy động vốn (từ cao xuống thấp):

• Công ty cổ phần: được phát hành cổ phần, trái phiếu và chứng khoán khác. Có thể niêm yết trên sàn chứng khoán.
• TNHH hai thành viên trở lên: huy động qua vốn góp của thành viên, thành viên mới, trái phiếu và vốn vay.
• Công ty hợp danh: huy động qua thành viên mới và vốn vay. Không được phát hành chứng khoán.
• TNHH một thành viên: huy động qua chủ sở hữu, trái phiếu và vốn vay.
• Doanh nghiệp tư nhân: chỉ dựa vào vốn của chủ và vốn vay.

3.5. Cơ cấu tổ chức và quyền quyết định

3.6. Khả năng chuyển đổi loại hình doanh nghiệp

• Doanh nghiệp tư nhân: được chuyển đổi thành công ty TNHH, công ty cổ phần hoặc công ty hợp danh.
• TNHH một thành viên: bắt buộc chuyển đổi nếu chủ sở hữu chuyển nhượng một phần vốn hoặc kết nạp thêm thành viên.
• TNHH hai thành viên trở lên: phải chuyển đổi thành công ty cổ phần nếu vượt quá 50 thành viên, hoặc thành TNHH một thành viên nếu chỉ còn 1 thành viên.
• Công ty cổ phần: được chuyển đổi thành công ty TNHH khi số cổ đông giảm.
• Công ty hợp danh: luật không quy định thủ tục chuyển đổi trực tiếp.

Lưu ý: Doanh nghiệp không đủ số thành viên tối thiểu trong 06 tháng liên tục mà không chuyển đổi sẽ bị buộc giải thể.

Khả năng chuyển đổi loại hình doanh nghiệp

4. Loại hình doanh nghiệp nào phổ biến nhất hiện nay?

Trong 5 loại hình doanh nghiệp, công ty TNHH (đặc biệt là TNHH một thành viên) và công ty cổ phần là hai loại hình được lựa chọn nhiều nhất. Ngược lại, doanh nghiệp tư nhân và công ty hợp danh ngày càng ít được thành lập. Số liệu của Cục Quản lý đăng ký kinh doanh cũng cho thấy xu hướng này: doanh nghiệp đăng ký mới tập trung cao nhất ở công ty TNHH một thành viên, kế đến là TNHH hai thành viên và công ty cổ phần; doanh nghiệp tư nhân giảm mạnh, còn công ty hợp danh có số đăng ký mới thấp nhất.

Lý do công ty TNHH và công ty cổ phần chiếm ưu thế vì:

• Trách nhiệm hữu hạn: Thành viên và cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp. Tài sản cá nhân được bảo vệ, khác với chủ doanh nghiệp tư nhân hay thành viên hợp danh.
• Có tư cách pháp nhân: Tài sản doanh nghiệp tách bạch với tài sản cá nhân, giúp doanh nghiệp tạo uy tín khi giao dịch với đối tác và ngân hàng.
• Huy động vốn linh hoạt: Cả hai loại hình đều được phát hành trái phiếu. Riêng công ty cổ phần còn được phát hành cổ phần, nên dẫn đầu về số vốn đăng ký thành lập mới dù ít hơn về số lượng. 
• Phù hợp với doanh nghiệp nhỏ: Phần lớn doanh nghiệp mới thành lập có quy mô vốn từ 0 đến 10 tỷ đồng, chiếm 93,57% tổng số doanh nghiệp mới trong tháng 01/2025. Với nhóm này, công ty TNHH một thành viên vừa gọn nhẹ vừa an toàn.

Gợi ý lựa chọn nhanh:

• Kinh doanh một mình, quy mô nhỏ hoặc vừa: chọn công ty TNHH một thành viên.
• Góp vốn cùng nhóm đối tác quen biết: chọn công ty TNHH hai thành viên trở lên.
• Cần gọi vốn lớn hoặc hướng tới niêm yết: chọn công ty cổ phần.

Loại hình doanh nghiệp nào phổ biến nhất hiện nay?

Tìm hiểu thêm: Rủi ro tín dụng

5. Lời kết

Nếu bạn đang thực hiện luận văn, khóa luận hay tiểu luận về đề tài liên quan đến doanh nghiệp nhưng gặp khó khăn trong việc tìm tài liệu, xây dựng đề cương hay xử lý số liệu, dịch vụ viết thuê luận văn tại VietGuru sẽ đồng hành cùng bạn. Đội ngũ chuyên viên của chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ trọn quy trình, từ chọn đề tài, lập đề cương, viết bài đến chỉnh sửa theo góp ý của giảng viên, với cam kết nội dung chuẩn học thuật.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ loại hình doanh nghiệp là gì, nắm được đặc điểm, ưu nhược điểm của 5 loại hình cùng những tiêu chí quan trọng để so sánh chúng. Hãy cân nhắc kỹ những yếu tố này ngay từ đầu để doanh nghiệp của bạn có nền tảng pháp lý vững chắc và phát triển bền vững nhé.

Nguồn tham khảo: 

1. Luật số 59/2020/QH14 của Quốc hội: Luật Doanh nghiệp – Cổng TTĐT Chính phủ: https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=200447
2. Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH – Công báo Chính phủ: https://congbaocdn.chinhphu.vn/CongBaoCP/CongBao/2025/8/45864/58268-1-1105-1106.pdf
3. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa – Tạp chí Công Thương: https://tapchicongthuong.vn/tieu-chi-xac-dinh-doanh-nghiep-nho-va-vua-84386.htm
4. Quý I/2018: Số doanh nghiệp thành lập mới tăng 1,2% – Tạp chí Thương hiệu và Công luận (số liệu Cục Quản lý đăng ký kinh doanh): https://thuonghieucongluan.com.vn/quy-i-2018-so-doanh-nghiep-thanh-lap-moi-tang-1-2-so-cung-ky-a49335.html
5. 33.447 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường tháng đầu năm 2025 – Báo Đấu thầu: https://baodauthau.vn/33447-doanh-nghiep-gia-nhap-va-tai-gia-nhap-thi-truong-thang-dau-tien-nam-2025-post173450.html