3 Tháng hai, 2026
Bạn từng thấy chỉ số OR xuất hiện rất nhiều trong các bài nghiên cứu nhưng vẫn chưa thật sự hiểu OR là gì và ý nghĩa của nó ra sao? Đừng lo! Trong bài viết này, VietGuru sẽ giúp bạn hiểu rõ chỉ số OR là gì và cách tính OR trong SPSS chi tiết từng bước, kèm ví dụ minh họa dễ hiểu để bạn áp dụng ngay vào bài làm và nghiên cứu thực tế.
1. Chỉ số OR (odds ratio) là gì?
Trước khi tìm hiểu về cách tính OR trong SPSS, hãy cùng VietGuru khám phá khái niệm về chỉ số này nhé.
Odds là thước đo cho biết khả năng xảy ra của một kết quả cụ thể, được tính bằng tỷ lệ giữa số trường hợp xảy ra kết quả đó và số trường hợp không xảy ra. Khái niệm này được dùng rất phổ biến trong xác suất, thống kê.
Từ Odds, ta có OR (Odds Ratio – tỷ suất chênh), dùng để so sánh mức độ xảy ra của cùng một kết quả giữa hai nhóm. OR được xác định bằng công thức: OR = O₁ / O₂, trong đó O₁ và O₂ lần lượt là Odds của hai nhóm cần so sánh.
Chỉ số OR (odds ratio) là gì?
Ví dụ:
Giả sử có 100 học sinh, gồm 56 em học thêm và 44 em không học thêm. Kết quả thi cho thấy 49 em trượt và 51 em đậu. Tính Odds thi trượt của nhóm học thêm và Odds của nhóm không học thêm.
- O₁: Odds trượt của nhóm học thêm = 4 / 40 = 0,1
- O₂: Odds trượt của nhóm không học thêm = 45 / 11 ≈ 4,09
Khi đó: OR = O₁ / O₂ = 0,1 / 4,09 ≈ 0,024
Vì OR < 1, điều này cho thấy khả năng thi trượt của học sinh học thêm thấp hơn so với nhóm không học thêm. Từ đó cho thấy việc học thêm mang lại lợi ích tích cực cho học sinh.
Xem thêm: Cách chạy KMO trong SPSS
2. Cách tính chỉ số OR trong SPSS
Trong SPSS, chỉ số OR có thể được tính theo kết quả đơn biến lẫn đa biến, tùy mục tiêu nghiên cứu của bạn. Sau đây, chúng tôi sẽ minh họa cách tính OR trong SPSS bằng một ví dụ cụ thể, kèm theo từng bước thao tác chi tiết, giúp bạn dễ hiểu, dễ làm và tự tin áp dụng ngay vào dữ liệu thực tế.
2.1. Đề bài và dữ liệu minh họa
Biến phụ thuộc: phải có hai giá trị 0 và 1.
Cụ thể, A1c_7 được mã hóa:
- 0: HbA1c > 7%
- 1: HbA1c ≤ 7%
Các biến độc lập gồm:
- Giới tính (biến định danh)
- Tuổi
- BMI
Yêu cầu phân tích:
- Thực hiện hồi quy logistic đơn biến, lần lượt với từng biến độc lập.
- Tiếp tục hồi quy logistic đa biến.
2.2. Các bước tính OR trong SPSS
Để giúp bạn tính và đọc chỉ số OR một cách dễ dàng, VietGuru sẽ hướng dẫn bạn cách tính OR trong SPSS theo đơn biến và đa biến.
Cách tính OR trong SPSS đơn biến
Bước 1: Trên thanh menu, chọn Analyze → Regression → Binary Logistic…
Bước 2:
- Đưa biến phụ thuộc vào ô Dependent
- Đưa một biến độc lập vào ô Covariates
- Nhấn Categorical để thiết lập thuộc tính cho biến định danh (nếu có)
- Vào Options và chọn 95% Confidence Interval (CI) cho OR
Cách tính OR trong SPSS đơn biến
Bước 3: Nhấn OK để chạy mô hình và xem kết quả OR hiển thị.
Cách tính OR trong SPSS đa biến
Bước 1: Tiếp tục vào Analyze → Regression → Binary Logistic…
Bước 2:
- Chọn biến phụ thuộc cho ô Dependent
- Đưa tất cả các biến độc lập vào ô Covariates (ví dụ: Gender, Age, BMI)
- Thiết lập biến định danh trong Categorical
- Chọn 95% CI cho OR trong mục Options
Cách tính OR trong SPSS đa biến
Bước 3: Nhấn OK để hoàn tất và nhận kết quả phân tích OR đa biến.
Xem thêm: Cách gộp biến trong SPSS
3. Mối quan hệ giữa OR và RR trong SPSS
Sau khi đã biết cách tính OR trong SPSS, tiếp theo hãy cùng khám phá về mối quan hệ giữa 2 chỉ số OR và RR nhé.
OR (Odds Ratio – tỷ số chênh) và RR (Relative Risk – nguy cơ tương đối) đều là những chỉ số quen thuộc trong thống kê, dùng để đánh giá mức độ và chiều hướng ảnh hưởng của một yếu tố đến kết quả nghiên cứu. Tuy cùng mục tiêu, nhưng bản chất và cách diễn giải của hai chỉ số này lại khác nhau.
- OR là tỷ lệ giữa các Odds, phản ánh khả năng xảy ra sự kiện giữa hai nhóm.
- RR là tỷ số giữa hai xác suất, cho biết mức rủi ro thực tế của biến cố ở nhóm có phơi nhiễm so với nhóm không phơi nhiễm. Nhờ dựa trên xác suất, RR thường dễ hiểu và trực quan hơn khi diễn giải.
Về ý nghĩa:
- OR = 1 hoặc RR = 1: không có sự khác biệt giữa hai nhóm.
- Giá trị > 1: nguy cơ hoặc khả năng xảy ra biến cố tăng lên.
- Giá trị < 1: nguy cơ giảm xuống, yếu tố nghiên cứu có thể mang tính bảo vệ.
Một điểm cần lưu ý là OR và RR đều dao động từ nhỏ hơn 1, bằng 1 đến lớn hơn 1, nhưng mức độ thay đổi không hoàn toàn giống nhau. Khi OR > 1, giá trị này thường lớn hơn RR; ngược lại, khi OR < 1, OR lại nhỏ hơn RR. Vì vậy, RR có xu hướng nằm gần giá trị 1 hơn.
Ví dụ trong y học:
Giả sử một nghiên cứu xem xét mối liên quan giữa hút thuốc lá và ung thư phổi. Trong quần thể nghiên cứu, có nhóm phơi nhiễm (người hút thuốc) và nhóm không phơi nhiễm (không hút thuốc), đồng thời ghi nhận số người mắc và không mắc ung thư phổi. Dữ liệu này được trình bày dưới dạng bảng 2×2.
- OR cho biết khả năng mắc ung thư phổi ở người hút thuốc so với người không hút thuốc.
- RR phản ánh xác suất thực sự mắc bệnh giữa hai nhóm này.
Mối quan hệ giữa OR và RR trong SPSS
Xem thêm: Cách vẽ biểu đồ trong SPSS
4. Ý nghĩa của chỉ số OR trong nghiên cứu
Sau khi đã hiểu cách tính OR trong SPSS, ta nhận thấy OR sẽ là cơ sở quan trọng giúp bạn đưa ra kết luận cuối cùng bằng cách so sánh trực tiếp với mốc 1 – điểm trung hòa của mối liên hệ.
- OR = 1: Hai biến không có mối liên quan, khả năng xảy ra biến cố là như nhau ở các nhóm.
- OR > 1: Hai biến có mối liên hệ, trong đó biến cố 2 (O2) chiếm ưu thế hơn, khả năng xảy ra cao hơn.
- OR < 1: Hai biến vẫn có mối liên hệ, nhưng biến cố 1 (O1) có lợi thế hơn, thể hiện tác dụng bảo vệ hoặc làm giảm nguy cơ.
Chỉ cần nắm rõ ý nghĩa này, bạn hoàn toàn có thể diễn giải tỷ số chênh một cách mạch lạc và thuyết phục, từ bài tập xác suất – thống kê đến các nghiên cứu thực nghiệm, đặc biệt khi áp dụng cách tính OR trong SPSS vào dữ liệu thực tế.
Ý nghĩa của chỉ số OR trong nghiên cứu
Xem thêm: Kiểm định tự tương quan Stata
5. Lời kết
Nếu bạn đang gặp khó khăn khi chạy SPSS, tính chỉ số OR hoặc diễn giải kết quả hồi quy logistic, dịch vụ SPSS tại VietGuru chính là giải pháp đáng tin cậy dành cho bạn. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, VietGuru sẵn sàng nhận chạy SPSS, xử lý dữ liệu, tính OR, đọc và giải thích kết quả chi tiết, giúp bạn tiết kiệm thời gian và đảm bảo độ chính xác cho bài luận, luận văn hay nghiên cứu khoa học.
Hy vọng qua bài viết trên, bạn đã hiểu rõ bản chất của OR, biết cách tính OR trong SPSS và tự tin áp dụng vào phân tích dữ liệu thực tế. Chúc bạn học tốt, nghiên cứu hiệu quả và đạt được những kết quả thật thuyết phục trong quá trình học tập của mình.
Có thể bạn quan tâm: Viết thuê nghiên cứu khoa học
